Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa magaalada Addis Ababa ku qabtay madal wacyigelin ah oo ku saabsan bixinta adeeg salka ku haya xuquuqda aadanaha taas oo loo qabtay hay’adaha dowladeed iyo kuwa aan dowladeed ahayn ee bixiya adeegga ee ka qayb qaata geeddi-socodka gudbinta ee guddiga, taariikhdu marka ay ahayd Juun 17 iyo 18, 2018 T.I. Madasha waxaa ka qayb galay wakiilo ka socda Wasaaradda Haweenka iyo Arrimaha Bulshada, Maxkamadda Sare ee Federaalka, Booliiska Federaalka, iyo ururada rayidka ah iyo kuwa xirfadda ee kala duwan.
Madasha dhexdeeda, waxaa lagu bixiyay sharraxaad iyo faahfaahin diiradda saaraysa awoodda iyo waajibaadka EHRC, xuquuqda aadanaha, bixinta adeegga salka ku haya xuquuqda aadanaha, qiyamka iyo mabaadi’da, iyo sidoo kale nidaamka gudbinta ee EHRC. Intaas waxaa dheer, waxaa laga wada hadlay qabyo qoraalka dukumeentiga is-afgaradka oo loo diyaariyay ujeeddada in la fuliyo nidaam hufan oo taageero siinaya dhibbanayaasha iyo in laga dhigo mid rasmi ah xiriirka gudbinta iyo isku xirka lala leeyahay hay’adaha. Waxaa la sheegay in dukumeentigani uu sahlaya in la dejiyo nidaam ay dhibbanayaasha xadgudubyada xuquuqda aadanaha ay taageero ugu helaan bixinta gargaar sharci oo bilaash ah, gabbaad, caafimaad, bulsho iyo adeeg taageero nafsadeed, ka dib marka ay cabashadooda u gudbiyaan EHRC.
Sidoo kale, waxaa laga dooday habraacyada shaqo iyo kuwa ilaalinta xogta ee ay tahay in lagu buuxiyo nidaamka gudbinta, foomamka kala duwan, cabbirada xakamaynta tayada adeegga iyo dabagalka, iyo sidoo kale muhiimadda ay leedahay in la siiyo tababar kor loogu qaadayo awoodda shaqaalaha iyo hay’adaha wada-shaqaynta ee adeegga bixiya.
Ka qaybgalayaasha ayaa xusay caqabadaha waaweyn ee ay horey ula kulmi jireen xilliyadii ay ka shaqaynayeen nidaamka gudbinta, waxayna muujiyeen in ay isku raaceen in ay bixiyaan adeeg salka ku haya xuquuqda aadanaha iyada oo loo marayo nidaamka gudbinta rasmiga ah ee lala fulinayo EHRC.
Ku-xigeenka Guddoomiyaha Guud ee EHRC Dr. Mizane Abate ayaa sheegay in ururada bulshada rayidka ah, hay’adaha caddaaladda iyo hay’adaha fulinta ee dowladda ay tahay in ay si wadajir ah uga wada shaqeeyaan bixinta caddaaladda ee dhibbanayaasha iyo dhowrista xuquuqda aadanaha. Wuxuu intaas ku daray in nidaamka iskaashiga iyo gudbinta ee ilaa hadda la fulinayay uu ahaa mid adag si loo gaaro baahiyaha macaamiisha, isagoo xusay in nidaamka rasmiga ah ee gudbinta ee ay bilawday EHRC uu yahay mid habboon oo waqtigiisa ku yimid, wuxuuna ku baaqay in hay’adaha adeegga siiya dhibbanayaasha ay qaybtooda ka qaataan sidii loo bixin lahaa adeeg salka ku haya xuquuqda insaanka.