Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa kulan wada-tashi ah la yeeshay hoggaanka Machadka Bulshada ee Golaha Isbaheysiga Idir-yada Itoobiya (EiCCSI) si ay uga wada-hadlaan iskaashiga la xiriira ka-qaybgalka dadweynaha ee Caddaaladda Xilliga Kala-guurka (TJ). Kulankan oo ka dhacay Addis Ababa 3-dii Sebteembar, 2026, ayaa ujeedkiisu ahaa ka-faa’iidaysiga shabakad gaareysa ilaa 30 milyan oo xubnood oo dalka oo dhan ah.
Kulankan ayaa isugu keenay wakiillada EiCCSI ee ka kala socday Addis Ababa iyo Adama. Wuxuuna qayb ka yahay dadaallada joogtada ah ee EHRC ay ku doonayso inay kor ugu qaaddo wacyigelinta dadweynaha ee hannaanka TJ, islamarkaana lagu xoojinayo ka-qaybgal micno leh iyadoo lala kaashanayo bulshada rayidka ah iyo ururada bulshada salka ku haya.
Intii uu socday kulankan wada-tashiga ah, EiCCSI ayaa soo bandhigtay ujeeddooyinka, sababaha, iyo qaybaha la soo jeediyay in lagala shaqeeyo EHRC. Waxaa xigay dood ku saabsan doorka ururada bulshada rayidka ah (CSOs) iyo Idir-yada ee geeddi-socodka TJ, iyo sida wada-shaqeynta la soo jeediyay ay ula jaanqaadi karto waxqabadyada istiraatiijiyadeed ee ballaaran ee EHRC.
Ka-qaybgalayaasha ayaa qiray muhiimadda geeddi-socodka TJ waxayna carrabka ku adkeeyeen baahida loo qabo wacyigelin iyo ka-qaybgal ballaaran oo dadweyne. Kulanka ayaa abuuray is-faham guud oo ku saabsan waajibaadka iyo shaqooyinka socda ee EHRC iyo EiCCSI, taas oo keentay in la isku raaco muhiimadda ay leedahay in la helo qaab-dhismeed iskaashi oo u oggolaanaya labada hay’adood inay hormariyaan wacyigelinta dadweynaha ee hannaanka TJ iyagoo dhawraya madax-bannaanidooda hay’adeed.
EHRC iyo EiCCSI ayaa isku afgartay tallaabooyin dabagal degdeg ah, oo ay ku jiraan dejinta waqtiyo hordhac ah iyo u qoondaynta xubno xiriiriye u ah qayb kasta oo mudnaanta leh. Labada hay’adood waxay ballan-qaadeen inay qaab-dhismeedka iskaashiga u beddeli doonaan howlo wadajir ah oo la taaban karo.
Siyaasadda Qaranka ee Caddaaladda Xilliga Kala-guurka ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya (FDRE) ayaa waxaa ansixiyay Golaha Wasiirada bishii Abriil 2024, taas oo astaan muhiim ah u ah dadaallada Itoobiya ay ugu jirto caddaaladda, dib-u-heshiisiinta, iyo nabad waarta. Mid ka mid ah mabaadi’da hagaya siyaasaddan ayaa ah muhiimadda loo wada dhan yahay iyo ka-qaybgalka micnaha leh ee geeddi-socodka TJ.
Warbixinta Baaritaanka Wadajirka ah ee ay soo saareen EHRC iyo Xafiiska Wakiilka Sare ee Xuquuqda Insaanka ee Qaramada Midoobay (OHCHR) bishii Nofeembar 2021 iyo Warbixinta Wadajirka ah ee EHRC iyo OHCHR ee ku saabsan Natiijooyinka Wada-tashiyada Bulshada ee Caddaaladda Xilliga Kala-guurka lala yeeshay dhibbanayaasha iyo dadka ay dhibaatadu saameysey ee la daabacay bishii Diseembar 2023, ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in hannaanka TJ uu noqdo mid dhab ah, ku dhisan ka-qaybgal, loo wada dhan yahay, ku habboon xaaladda dalka, islamarkaana waafaqsan xuquuqda insaanka. Wixii xilligaas ka dambeeyay, EHRC waxay si dhow ula shaqaynaysay hay’adaha ay khusayso, jilayaasha bulshada rayidka ah, bulshooyinka dhibaatadu saameysey, iyo saamileyda kale si kor loogu qaado wacyigelinta dadweynaha ee ku aaddan hannaanka TJ.
Iyadoo qayb ka ah istiraatiijiyadeeda ku aaddan wacyigelinta dadweynaha ee hannaanka TJ, EHRC waxay sii wadi doontaa inay la shaqeyso bulshada rayidka ah iyo ururada bulshada salka ku haya si loo xaqiijiyo ka-qaybgalka dadweynaha, oo ay ku jiraan dhibbanayaasha iyo bulshooyinka ay dhibaatadu saameysey ee ku jira geeddi-socodka TJ.