Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa madal u doodid ah ku qabtay magaalada Jimma Sene 11, 2018 T.I., taas oo diiradda saaraysay shaqooyinka kormeerka, xogaha la helay iyo talooyinka ku saabsan hirgelinta xalka waara ee dadka gudaha ku barakacay ee deegaanka Oromiya, gaar ahaan aagagga Jimma iyo Bariga Hararghe, iyo sidoo kale maamulka magaalada Jimma. Ujeedada madashu waxay ahayd in la qiimeeyo khibradaha wanaagsan ee laga bartay kormeerka EHRC, caqabadaha jira, iyo xaaladda ixtiraamka xuquuqda barakacayaasha, iyo sidoo kale in la xoojiyo isweydaarsiga waayo-aragnimada.
Madasha waxaa ka qaybgalay wakiilo ka socda Golaha Wakiilada Shacabka, Guddiga Maareynta Khatarta Masiibooyinka Itoobiya, Xafiiska Madaxweynaha Oromiya, wakiilada Busa Gonofa ee aagagga iyo degmooyinka deegaanka; hay’adaha dowladda, ururada iskaashiga bini’aadantinimada iyo horumarinta, ururada bulshada rayidka ah, iyo sidoo kale wakiilada dadka gudaha ku barakacay ee matalayay Jimma iyo Bariga Hararghe.
Intii uu socday wada-hadalka, dadaallada isku-dubbaridan ee hay’adaha dowladda, bulshada deegaanka iyo ururada saaxiibada la ah ee ku aaddan in xal waara loo helo dadka gudaha ku barakacay ee sannadaha badan ku noolaa magaalada Jimma—iyadoo la siinayo dhul guri, guryo, iyo taageero hab-nololeed si loogu suurtageliyo in ay ku laabtaan nolol caadi ah—ayaa loo soo qaatay khibrad wanaagsan oo lagu daydo. Dhanka kale, waxaa carrabka lagu adkeeyay in geeddi-socodka si buuxda loo dhammaystiro iyadoo la xallinayo dulduleelada ka jira aagga ee la xiriira dib-u-dejinta, helitaanka adeegyada aasaasiga ah, kaabayaasha dhaqaalaha, iyo isdhexgalka bulshada.
Intaas waxaa dheer, si xal waara loogu helo dadka barakacayaasha ah ee ku sugan maamulka magaalada Jimma iyo aagga Bariga Hararghe, loona dhowro xuquuqdooda, qaybaha ay khusayso ayaa xaqiijiyay sida ay uga go’an tahay in ay si isku-dubbaridan u wada shaqeeyaan, arrintaas oo ku salaysan iskaa-wax-u-qabso, dammaanad qaadka badbaadada, iyo dhowrista sharafta aadanaha.
Komishineerka Qaybta Waxbarashada iyo Tababarka ee EHRC, Bedassa Lemessa, ayaa ku nuuxnuuxsaday in xuquuqda dadka gudaha ku barakacay ay tahay in la ilaaliyo si waafaqsan Dastuurka Itoobiya, Heshiiska Kampala, iyo mabaadi’da iyo heerarka kale ee caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha ee khuseeya arrintan. Wuxuu intaas ku daray in EHRC ay sii wadi doonto dadaallada lagu xaqiijinayo xal waara oo loo helo dadka barakacayaasha ah, iyadoo la kormeerayo xaaladda xuquuqda aadanaha ee barakacayaasha, la qiimeynayo fulinta talooyinka la bixiyay, lagana la shaqeynayo hay’adaha ay khuseyso.