Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa rubucii 3-aad ee sanad-maaliyadeedka, laga bilaabo Tir 1, 2018 T.I. ilaa Megabit 30, 2018 T.I., magaalooyin kala duwan ku bixiyay tababaro isku xigxiga oo la siinayay tababarayaasha (TOT), kuwaas oo diiradda saarayay xuquuqda aadanaha iyo caddaaladda kala-guurka.
Ku saabsan xuquuqda insaanka ee dadka waayeelka ah iyo xirfadaha lagu dhaqangelinayo laguna horumarinayo xuquuqdaas, tababarro ayaa Yekatit 2 ilaa 6, 2018 T.I. la siiyay hoggaamiyeyaasha iyo xubnaha ururada waayeelka iyo hawlgabka ee ka kala yimid Deegaanada Sidaama iyo Koonfurta Itoobiya, oo lagu qabtay magaalooyinka Hawaasa iyo Arba Minch; laga bilaabo Megabit 14 ilaa 17, 2018 T.I. waxaa la siiyay xubnaha ururka waayeelka Tigray oo lagu qabtay magaalada Mekelle; iyo sidoo kale Megabit 21 ilaa 24, 2018 T.I. oo la siiyay xubnaha ururada waayeelka iyo hawlgabka Deegaanka Harari oo ka dhacay magaalada Harar. Tababarradan ayaa isugu jiray layliyo wax ku ool ah oo u sahlaya ka qaybgalayaasha in ay horumariyaan xirfadahooda ku aaddan ka warbixinta iyo u doodista xadgudubyada xuquuqda ee loo geysto dadka waayeelka ah.
Intaa waxaa dheer, EHRC waxay tababar ku saabsan ilaalinta xuquuqda carruurta siisay xubnaha iyo mas’uuliyiinta booliska maamulka magaalada Addis Ababa intii u dhaxaysay Yekatit 10 ilaa 13, 2018 T.I. oo ka dhacay magaalada Bishoftu. Tababarkan ayaa ujeedadiisu ahayd in kor loo qaado wacyiga hay’adaha ka qaybgalay tababarka ee ku aaddan xuquuqda ay tahay in la dhowro marka carruurtu ay qayb ka noqdaan ama ay dhibane u noqdaan fal dambiyeedyada, waxaana ka qaybgalayaashu ay isdhaafsadeen khibrado iyagoo u maraya fadhiyo doodeedyo kooxeed. Dhanka kale, khubaro ka kala socday xafiisyada Haweenka iyo Carruurta ee Aagga Baale iyo magaalada Roobe ayaa tababar diiradda saaraya xuquuqda haweenka lagu siiyay magaalada Roobe intii u dhaxaysay Yekatit 30 ilaa Megabit 4, 2018 T.I.
Ku saabsan la dhaqanka maxaabiista, mas’uuliyiin ka kala socday xabsiyo kala duwan iyo xafiiska caddaaladda ee Deegaanka Bartamaha Itoobiya ayaa tababar lagu siiyay magaalada Hosaena Yekatit 9 ilaa 13, 2018 T.I.; sidoo kale xubno ka tirsan booliska asluubta oo ka kala yimid komishanka xabsiyada Deegaanka Axmaarada iyo lix xabsi oo kale ayaa tababar lagu siiyay magaalooyinka Bahir Dar iyo Kombolcha intii u dhaxaysay Megabit 21 ilaa 25, 2018 T.I. Intaa waxaa dheer, tababar ujeedadiisu tahay in la dhiso awoodda xubnaha booliska ee dhowrista iyo fulinta xuquuqda aadanaha oo la siiyay xubnaha booliska ee ka shaqeeya waaxda ka hortagga iyo baarista dambiyada ayaa Yekatit 9 ilaa 13, 2018 T.I. lagu qabtay magaalada Hosaena; Yekatit 16 ilaa 20, 2018 T.I. magaalada Dessie; iyo Megabit 14 ilaa 17, 2018 T.I. magaalada Bishoftu. Tababarradani waxay caawinayaan dhisidda aqoonta, dabeecadda, iyo xirfadaha la xiriira la dhaqanka xuquuqda aadanaha ee maxaabiista iyo eedeysanayaasha.
Dhanka kale, EHRC ayaa tababar ku saabsan xuquuqda barakacayaasha gudaha dalka (IDP) siisay mas’uuliyiinta hay’adaha u adeega barakacayaasha ee ka kala yimid Deegaanada Harari iyo Benishangul Gumuz intii u dhaxaysay Yekatit 30 ilaa Megabit 4, 2018 T.I., oo ka kala dhacay magaalooyinka Harar iyo Asosa. Ka qaybgalayaasha tababarka ayaa muujiyay dhiirigelintooda ku aaddan in ay qaadaan tallaabooyin wax ku ool ah iyagoo isticmaalaya aqoonta xuquuqda aadanaha iyo xirfadaha ay ka barteen tababarka.
Dhanka kale, EHRC iyadoo la kaashanaysa mashruuca ‘Project Expedite Justice’, ayaa tababar siisay ururada bulshada rayidka ah ee ka yimid Deegaanka Axmaarada intii u dhaxaysay Tir 4 ilaa 8, 2018 T.I. oo lagu qabtay magaalada Adama, si loogu suurtogeliyo ururada bulshada rayidka ah in ay gutaan kaalintooda geedi-socodka caddaaladda kala-guurka iyo in la xoojiyo geedi-socodkaas. Si la mid ah, ku saabsan doorka xirfadlayaasha farshaxanka iyo hal-abuurka ee xilliga fulinta caddaaladda kala-guurka, khubaro ka kala socday Dire Dawa iyo Harar ayaa tababarro lagu siiyay Dire Dawa laga bilaabo Tir 26 ilaa 30, 2018 T.I., iyo sidoo kale khubaro ka kala yimid Jimma iyo Agaro oo la tababaray intii u dhaxaysay Yekatit 16 ilaa 20, 2018 T.I.
Ugu dambeyn, si kor loogu qaado doorka dhalinyarada ee dhinaca xuquuqda insaanka iyo caddaaladda kala-guurka, hoggaamiyeyaasha ururada dhalinyarada magaalada Sodo oo horay u qaatay tababarka tababarayaasha, ayaa magaalada Sodo tababar ku siiyay 40 ka mid ah xubnahooda intii u dhaxaysay Tir 28 ilaa 30, 2018 T.I. EHRC ayaa sidoo kale tababar wacyigelin ah oo ku saabsan qiyamka iyo mabaadi’da xuquuqda aadanaha iyo sidoo kale xuquuqda dadka naafada ah ee heer caalami iyo heer qaran, siisay hoggaamiyeyaasha iyo xubnaha ururada naafada ee magaalada Gambella, intii u dhaxaysay Megabit 22 ilaa 24, 2018 T.I.