Guddiga Xuquuqul Insaanka Itoobiya (EHRC), isagoo kaashanaya ururada bulshada rayidka ah, ayaa ku qabtay magaalada Bishoftu madashooda sannadlaha ah ee wadatashiga xuquuqul insaanka Sane 25 iyo 26, 2018 T.I. Madasha waxaa ka qaybgalay mas’uuliyiin sarsare oo ka tirsan EHRC, in ka badan 45 xubnood oo ka tirsan madasha iskaashiga oo laga aasaasay heer qaran iyo heer deegaan, iyo sidoo kale saaxiibada horumarinta.
Intii uu socday wadatashiga, waxaa laga wada hadlay xaaladaha guud ee xuquuqul insaanka dalka iyo hawlaha wadajirka ah ee madasha iskaashiga. Gaar ahaan, waxaa dib loo eegay horumarada muuqda iyo dhacdooyinkii waaweynaa ee la diiwaangeliyay sannad-maaliyadeedka 2018 ee la xiriira xuquuqda madaniga iyo siyaasadda, iyo sidoo kale xuquuqda dhaqan-dhaqaale. Sidaas darteed, doodo ballaaran ayaa laga yeeshay xuquuqda nolosha iyo xorriyadda dhaqdhaqaaqa, la dhaqanka dadka xabsiyada ku jira, iyo ilaalinta xuquuqda qaybaha bulshada ee aadka u nugul (sida dadka ku barakacay gudaha, qaxootiga iyo soogalootiga, haweenka iyo carruurta, dadka naafada ah, iyo waayeelka). Intaas waxaa dheer, waxaa la qiimeeyay arrimaha waaweyn ee lagu arkay geedi socodka qaranka sida wadatashiga qaranka, doorashooyinka, iyo caddaaladda ku meel gaarka ah.
Dhinaca kale, ka qaybgalayaashu waxay ka wada hadleen xaaladda guud ee saaxada madaniga ah iyo caqabadaha horyaala u doodayaasha xuquuqul insaanka iyo saxafiyiinta. Markii la qiimeeyay waxqabadka madashada iskaashiga ee laga sameeyay deegaanada Canfarta, Axmaarada, iyo Tigray, waxay tilmaameen xaaladda guud ee xuquuqul insaanka deegaanadaas iyo daldaloolada u baahan in fiiro gaar ah la siiyo mustaqbalka. Waxaa xoogga la saaray in si loo xaqiijiyo ixtiraamka xuquuqul insaanka, ay muhiim tahay in la xoojiyo xiriirka ka dhexeeya EHRC iyo ururada bulshada rayidka ah, la dejiyo nidaam shaqo oo mideysan, lagana wada shaqeeyo isfahan iyo isku xirnaan.
Madashu waxay fursad u abuurtay ururada bulshada rayidka ah, gaar ahaan kuwa ku sugan deegaanada Canfarta, Axmaarada, iyo Tigray ee xubnaha ka ah Madasha Iskaashiga EHRC iyo Ururada Bulshada Rayidka ah, inay wax kala bartaan, xoojiyaan xiriirkooda, ayna fududeeyaan hannaanka ay wadajir ula shaqayn lahaayeen Guddiga. Sidoo kale, waxay suurtagalisay in la aqoonsado tillaabooyinka istiraatiijiyadeed ee mustaqbalka loo qaadi lahaa si loo xalliyo xaaladaha xuquuqul insaan ee xilligan ka jira deegaanadaas, kuwaas oo ah kuwo walaac leh.
Ku-xigeenka Madaxa Xafiiska Wakiilka Sare ee Xuquuqul Insaanka ee Qaramada Midoobay, Joseph Nubadim, oo ka qaybgalay madasha wadatashiga, ayaa sheegay in madasha iskaashiga EHRC iyo Ururada Bulshada Rayidka ah loo qaadan karo tusaale wanaagsan iskaashiyada kale ee hay’adaha, wuxuuna sharaxay in dadaalka wadajirka ah ee hay’adaha u dhexeeya uu muhiimad weyn u leeyahay xaqiijinta iyo ixtiraamka xuquuqul insaanka.
Ugu dambayn, Wakiilka Guud ee EHRC, Birhanu Adelo, ayaa sharaxay in si loo horumariyo xaaladda xuquuqul insaanka ee Itoobiya, ay lagama maarmaan tahay in si wadajir ah loo shaqeeyo iyadoo la isdhaafsanayo xogaha cusub, la isku dubaridayo dadaallada, lana kormeerayo. Wuxuu intaas ku daray oo ku booriyay xubnaha madasha iskaashiga inay si isku xiran u shaqeeyaan si xuquuqul insaanka loo fidiyo, loo ilaaliyo, loona ixtiraamo.