Guddiga Xuquuqda Insaanka ee Itoobiya (EHRC), si loo ishaaro xogta ku saabsan hawlihii ka qabsoomay geeddi-socodka caddaaladda ku-meel-gaadhka ah, loo dejiyo qorshe-hawleedyo wadajir ah, iyo si loogu qiimeeyo baahida tababar ee ururrada bulshada rayidka ah iyadoo la raacayo qorshe-hawleedka sannadlahayga ah ee hoos-guddiga, ayaa wada-hadal la yeeshay Xubnaha Madasha Wada-shaqaynta Bulshada Rayidka ah ee EHRC iyo Hoos-guddiga Caddaaladda Ku-meel-gaadhka Ah, taariikhdu marka ay ahayd Meskerem 20, 2019 T.I., magaalada Addis Ababa.
Ka-qaybgal waxkuool ah oo ay yeeshaan ururrada bulshada rayidka ahi wuxuu door muhiim ah ka qaataa noqoshada geeddi-socod caddaaladda ku-meel-gaadhka ah oo kalsooni leh, loo dhan yahay, isla markaana udub-dhexaad u dhowraya dhibbanayaasha. Hoos-guddigan caddaaladda ku-meel-gaadhka ah wuxuu u served-gareeyaa sida madah ay ururrada bulshada rayidka ahi ku ishaaraan xogta, ku abuurtaan iskaashi hawleed, ku baajiyaan ku-noqnoqoshada hawlaha, iyo sida ay leeyihiin taageero la taaban karo oo ku aadan wada-fadhiga natsjonaal ee caddaaladda ku-meel-gaadhka ah. Xoojinta aqoonta, xirfada, iyo diyaargarowga istiraateejiyadeed ee ururrada bulshada rayidka ah ee ku dhuftay dhammaan deegaannada waxay xaqijinaysaa in geeddi-socodka caddaaladda ku-meel-gaadhka ah ee Itoobiya uu noqdo mid ku dhisan ka-qaybgal iyo mabda’a xuquuqda insaanka.
Madasha Wada-shaqaynta EHRC iyo Ururrada Bulshada Rayidka ah ee la aasaasay sannadkii 2013 T.I., waa madah dhisan oo awood u siinaysa inuu jiro wada-hadal iyo iskaashi waara oo ka dhexeeya EHRC iyo ururrada bulshada rayidka ah ee ka hawlgala Itoobiya ee ku saabsan xuquuqda insaanka. Hoos-guddiga madashan oo ay wada-hoggaamiyaan EHRC iyo Isbahaysiga Caddaaladda Ku-meel-gaadhka Ah ee Itoobiya, wuxuu halkaasi ku bahpoint-eeyay kuwa ku hawlan ama xiisaynaya inay ka qaybqaataan geeddi-socodka caddaaladda ku-meel-gaadhka ah; dadaalkan wuxuu xoojinayaa waajibaadka EHRC sharcigu ka siiyay inuu abdistribution-eeyo iskaashi ka dhexeeya hay’adaha iyo xaqijinta loo-dhan-yahay ee istiraateejiyadaha natsjonaal ee xuquuqda insaanka.
Madashu waxay ku guuleysatay inay tirada xubnaheeda ka kor u qaaddo oo ay gaadhsiiso 41, iyadoo dhanka kale ballaadhinisay wefti-dhexgalkeeda ka dib markii lagu soo daray ururrada bulshada rayidka ah ee ka socda deegaannada Afar, Amhara, iyo Tigray, marka laga reebo hay’adaha ku yaalla magaalada Addis Ababa. Ka-qaybgalkan ballaadhan wuxuu muujinayaa sida ay u kordhay kalsoonida hay’adaha ee lagu qabo madasha iskaashiga, wuxuuna fursad u siinayaa habaynta jawiga caddaaladda ku-meel-gaadhka ah ee Itoobiya si uu u noqdo mid tixgelisa codadka iyo aragtiyaha kala duwan ee deegaannada.
Kulan-hawleedka waxaa lagu soo bandhigay faahfaahin aqoonyahan oo ku saabsan geeddi-socodka caddaaladda ku-meel-gaadhka ah iyo dhacdooyinka ugu waaweyn ee Itoobiya, waxaana dhex-maray ka-qaybgalayaasha wada-hadal adag oo goob-dheer. Xubnuhu waxay soo bandhigeen hawlihii ay ka qabteen caddaaladda ku-meel-gaadhka ah iyo kuwo ay u qorsheeyeen guda-gal reebidda, taas oo caawisay in madashu dejsato dad-qorsheeyo wadajir ah. Waxaa intaa dheer, ka-qaybgalayaashu waxay wadajir u habeeyeen qorshe-hawleedka wadajirka ah iyo jadwalka fulinta ee hoos-guddiga ee sannad-mijaaniiyadeedka 2019 T.I.
Arrimaha diiradda ugu badan lagu saaray wada-hadalka waxaa ka mid ahaa soo bandhigida buug-guddoonka (manual) tababarka caddaaladda ku-meel-gaadhka ah ee EHRC u doortay ururrada bulshada rayidka ah. Ka-qaybgalayaashu waxay ka qaybqaateen wada-hadal kooxeed oo la habaysay si loo qiimeeyo dhigaalka, doorka, iyo habboonaanta buug-guddoonka. Ra’yiga iyo faallooyinka lagu aruuriyay baadhitaankan baahida waxay noqon doonaan kobcinta buug-guddoonka iyo diyaarinta barnaamijyo waara oo lagu xây dựng-eeyo awoodda oo tixgelinaya arrimaha mudnaanta cusub leh ee ururrada bulshada rayidka ah ee ka jira dalka oo dhan.