Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC), oo taageero farsamo ka helaya Machadka Xuquuqda Insaanka ee Denmark (DIHR), ayaa martigeliyay siminaar aqoon-kororsi iyo wadatashi ah oo laba maalmood socday oo ku saabsan isbeddelka cimilada iyo xuquuqda insaanka ee Itoobiya, laga bilaabo Ogoost 31 ilaa Sebtembar 1, 2026. Aqoon-kororsigan ayaa saman u keenay wakiillo ka socda hay’adaha dowladda, ururrada bulshada xivilka ah, hay’adaha tacliinta iyo cilmi-baarista, iyo khubaro dhanka xuquuqda insaanka ah.
Aqoon-kororsigan ayaa ujeedadiisu ahayd in lagu xoojiyo fahamka dhinacyada khusayso ee ku saabsan dhinacyada xuquuqda insaanka ee isbeddelka cimilada, in uu u adeego madal lagu ansixinayo qiimaynta EHRC ee baareysa heerka ay qaab-dhismeedyada sharciga iyo siyaasadda cimilada Itoobiya u dhex-geliyaan mabaadi’da xuquuqda insaanka, in lagu falanqeeyo saameynta sii kordheysa ee isbeddelka cimiladu ku leeyahay ku-raaxaysiga xuquuqda insaanka, iyo in lagu baaro hababka loo xoojin karo jawaabaha cimilada ee ku salaysan xuquuqda insaanka ee Itoobiya.
Intii uu socday aqoon-kororsigu, khubaro ka socotay EHRC, DIHR, Machadka Saadaasha Hawada ee Itoobiya, Eco-Justice Ethiopia, Shabakadda Hay’adaha Qaranka ee Xuquuqda Insaanka ee Afrika (NANHRI), iyo Defend the Environment, ayaa soo bandhigay bandhigyo ay xigtay wada-hadallo, kuwaas oo kaidkoodu uu hodantiyay is-dhaafsiga khibradaha iyo aragtiyaha ku saabsan horumarinta tallaabooyinka cimilada ee ku salaysan xuquuqda. Aqoon-kororsigu wuxuu baaray goobo shaqo oo muhiim ah, oo ay ku jiraan maamulka cimilada iyo waajibaadka dowladda, saameynta isbeddelka cimilada ee Itoobiya, xiriirka ka dhexeeya isbeddelka cimilada iyo xuquuqda insaanka, tallaabooyinka cimilada ee ku salaysan xuquuqda, la-xisaabtanka iyo xalalka dhibaatada cimilada, dacwadaha danta guud ee deegaanka, iyo fursadaha lagu horumarinayo xuquuqda insaanka iyo caddaaladda cimilada iyadoo loo marayo geeddi-socodka cimilada ee caalamiga ah.
Abaarahaha, daadadka, roobka aan joogtada ahayn, dhul-go’a, iyo cudurrada u nugul cimilada ayaa si toos ah khatar ugu ah hab-nololeedka dalka oo dhan. Qalalaasahan deegaanka ee sii xumaanaya ayaa hoos u dhagaya ku-raaxaysiga tiro ka mid ah xuquuqaha aasaasiga ah ee insaanka, oo ay ku jiraan xuquuqda nolosha, cuntada, biyaha, caafimaadka, waxbarashada, hab-nololeedka waara, iyo hooyga ku habboon, iyada oo isla markaana kor u qaadaya khatarta barakaca uu keeno isbeddelka cimiladu.
Qayb muhiim ah oo ka mid ah aqoon-kororsiga waxay ahayd soo bandhigida iyo ansixinta qiimaynta EHRC ee ku saabsan isbeddelka cimilada iyo xuquuqda insaanka ee Itoobiya. Ka-qaybgalayaashu waxay bixiyeen ra’yi-celin ku saabsan natiijooyinka iyo talooyinka qiimaynta waxayna ka wada hadleen tallaabooyinka lagu xoojinayo tallaabooyinka cimilada ee ku salaysan xuquuqda. Waxay sidoo kale hoosta ka xariiqeen muhiimadda ay leedahay iskaashiga samaysan ee u dhexeeya hay’adaha dowladda, ururrada bulshada xivilka ah, hay’adaha tacliinta, bahda horumarinta, iyo bulshooyinka saamayntu ku timid si loogu guuleysto caqabadaha xuquuqda insaanka ee cimilada iyo in la xaqiijiyo in tallaabada cimiladu aysan cidna ka tegin. Waxay muujiyeen baahida loo qabo in si wanaagsan loogu dhex-geliyo tixgelinta xuquuqda insaanka sharciga cimilada, siyaasadaha, meelaha la-qabsiga cimilada, iyo dadaallada maaliyadeed ee cimilada.
Isaga oo ka hadlayay intii uu socday aqoon-kororsigu, Dr. Mizanie Abate, Ku-xigeenka Guddoomiyaha Guud ee EHRC, ayaa hoosta ka xariiqay in isbeddelka cimiladu uu u taagan yahay dhibaatada xuquuqda insaanka sababtoo ah saameynta tooska ah ee uu ku leeyahay nolosha dadka, hab-nololeedkooda, iyo xuquuqdooda aasaasiga ah. Wuxuu adkeeyay in dadka samaysa siyaasadda iyo dhinacyada muhiimka ah ay tahay in dhammaan jawaabaha cimilada qaranka ay si adag ugu fadhiisiyaan mabaadi’da xuquuqda insaanka.
Marka hore loo socdo, EHRC waxay dhameystiri doontaa qiimaynteeda sharciga ah waxayna sii wadi doontaa ka-qaybgalinta dhinacyada khusayso si loo baahiyo maamulka cimilada oo ku fadhiya xuquuqda insaanka guud ahaan Itoobiya. EHRC waxay sidoo kale xoojin doontaa dadaalladeeda ku aaddan kor u qaadida wacyigelinta dadweynaha, kormeerida saameynta xuquuqda insaanka ee cimilada, iyo u doodista ilaalinta bulshooyinka ugu badan ee uu saameeyay isbeddelka cimiladu, iyadoo guntiga u xireysa horumarinta tallaabooyinka cimilada ee ku salaysan xuquuqda ee Itoobiya.