Guddiga Xuquuqda Insaanak Itoobiya (EHRC) ayaa magaalada Addis Ababa ku qabtay madal wada-tashi Sene 5, 2018 T.I., taas oo diiradda lagu saarayay fulinta talooyinkii ka soo baxay kormeerka Guddiga ee ku aaddanaa tillaabooyinka iyo jawaabaha laga bixiyay xakameynta ka-ganacsiga sharcidarrada ah ee haweenka iyo carruurta ee gudaha dalka. Madashan waxaa ka qaybgalay daneeyayaal kala duwan oo laga soo xulay hay’adaha heer federal iyo heer deegaan, waxaana goobjoog ka ahaa madax iyo wakiillo ka socday hay’adaha caddaaladda iyo fulinta ee maamullada magaalooyinka Addis Ababa, Adama, Bahir Dar, Hawassa, iyo Wolaita Sodo, iyo waliba aagga Shawa-bari (East Shewa).
Intii uu kulanku socday, waxaa la soo bandhigay lana falanqeeyay fulinta talooyinkii iyo arrimihii muhiimka ahaa ee lagu ogaaday kormeerka Guddiga, kuwaas oo la xiriira dadaallada wacyigelinta ee xakameynta ka-ganacsiga dadka, abuurista fursadaha shaqo, cilmi-baarista, hirgelinta qorshe-hawleedyada iyo tilmaamaha, nidaamka qaabilaadda cabashooyinka iyo xog-bixinta, baarista dambiyada, dacwad-oogista iyo isla-xisaabtanka, iyo waliba sugidda badbaadada iyo dib-u-dhaqan-celinta dhibbanayaasha iyadoo loo marayo iskaashi wadajir ah.
Wada-hadalka dhexdiisa, waxaa si togan loo xusay guulaha laga gaaray abuurista fursadaha shaqo iyo wacyigelinta bulshada si looga hortago xadgudubyada xuquuqda, kormeerka lagu sameeyo qaybaha shaqooyinka rasmiga ahayn, dhisidda nidaamka xog-bixinta, iyo tillaabooyinka loo qaaday dhisidda awoodda iyo dib-u-dhaqan-celinta dhibbanayaasha. Dhanka kale, waxaa walaac xooggan laga muujiyay daldaloolada dhabta ah ee wali ka muuqda dhinacyada maaraynta xogta habaysan, baarista dambiyada, hufnaanta dacwad-oogista, iyo hawlaha cilmi-baarista.
Ka-qaybgalayaasha madasha waxay tilmaameen in si loo sii joogteeyo bilowga wanaagsan, loona xalliyo dhibaatadan si waara, ay lagama maarmaan tahay in si baaxad leh looga shaqeeyo isbeddelka fikirka iyo aragtida bulshada, la saxo daldaloolada sharciga ah, la ballaariyo fursadaha shaqo abuurka, iyo in la xoojiyo iskuxirka daneeyayaasha. Intaas waxaa dheer, waxay sheegeen inay muhiim tahay in tababarro la siiyo hay’adaha garsoorka, iyo in la ansixiyo sanduuqa caawinta dhibbanayaasha iyo siyaasadda socdaalka oo hadda qabyo-qoraal ah si loo geliyo hawlgelinta rasmiga ah.
Komishineerka Qaybta Xuquuqda Haweenka iyo Carruurta ee EHRC, Ashenafich Abebe, ayaa xustay in tillaabooyinka loo qaaday xakameynta ka-ganacsiga haweenka iyo carruurta ee gudaha dalka, shuruucda la soo saaray, iyo xarumaha isku-dubaridka ee la dhisay ay yihiin yididiilo bilow ah oo dhiirrigelin mudan; si kastaba ha ahaatee, iyada oo la eegayo baaxadda dhibaatada, waxay carrabka ku adkeysay inay muhiim tahay in si go’aan qaadasho leh loo hirgeliyo shuruucda, la buuxiyo daldaloolada, lana xoojiyo hab-raaca isku-dubaridan ee daneeyayaasha. Waxayna intaas ku dartay in xoojinta hawlaha bilowda ah ay u baahan tahay raran iyo gurmad wadajir ah, iyadoo ugu baaqday dhammaan dhinacyada ay khusayso inay u istaagaan fulinta mas’uuliyaddooda.