Guddiga Xuquuqda Insaanka ee Itoobiya (EHRC) ayaa 1-dii Maajo, 2026, ku qabtay xafiiskeeda dhexe ee Adis Ababa barnaamij lagu baranayo ku-xigeenka komishanka guud iyo komishannada qaybaha ee dhawaan uu soo magacaabay Golaha Wakiillada Shacabka, iyadoo ay goobjoog ka ahaayeen shaqaalaha iyo hawl-wadeennada kale. Barnaamijka waxaa ka qayb galay Guddoomiyaha iyo xubnaha Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiyadda ee Golaha Wakiillada Shacabka, Komishanka Guud ee Komishanka Asluubta Federaalka, Jeneraal Yanus Mulu, marti-sharaf kale, iyo shaqaalaha EHRC.
Munaasabadda ayaa lagu soo bandhigay taariikhda xirfadeed, xirfadaha, iyo aqoonta sare ee ay leeyihiin ku-xigeenka komishanka guud Dr. Mizane Abate, Komishanka Xuquuqda Haweenka iyo Carruurta Ashenafich Abebe, Komishanka Waxbarashada iyo Tababarka Xuquuqda Insaanka Bedasa Lemessa, iyo Komishanka Xuquuqda Naafada iyo Dadka Da’da ah Mudane Mohamed Ahmed. Ka-qaybgalayaashu waxay muujiyeen farxadooda ku aaddan magacaabista komishannadan oo lagu soo xulay hanaan hufan oo ay horseeday guddi madax-bannaan, iyagoo u rajeeyay muddo xileed guul leh.
Sidoo kale, waxaa la qabtay barnaamij aqoonsi iyo hambalyo ah oo loo samaynayay Dr. Abdi Jibril iyo Albab Tesfaye, kuwaas oo loo doortay xubnaha Guddiga Qaramada Midoobay ee Xuquuqda Dhaqaalaha, Bulshada iyo Dhaqanka (CESCR) iyo Guddiga Khubarada Afrika ee Xuquuqda iyo Ladnaanta Carruurta (ACERWC), kuwaas oo sharaf u soo hooyay dalka iyo EHRC-ba.
Komishanka Guud ee Komishanka Asluubta Federaalka, Jeneraal Yanus Mulu, ayaa xusay in buuxinta jagooyinka hoggaamineed ee bannaanayd lala kaashaday khubaro si fiican u fahamsan qaybtan, taas oo EHRC u sahlaysa inay gudato waajibaadkeeda qaran iyadoo awooddeedu dhammaystiran tahay. Wuxuu intaas ku daray in dhowrista iyo horumarinta xuquuqda insaanku aysan ahayn hawl hay’ad kaliya ku kooban, uuna xaqiijiyay inay EHRC si dhow ula shaqayn doonaan si loo sugo xuquuqda maxaabiista ku jirta xabsiyada.
Guddoomiyaha Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiyadda ee Golaha Wakiillada Shacabka, Mudane Ewnetu Alene, ayaa sharraxay in dadka la soo magacaabay laga soo dhex xulay 72 murashax oo u tartamay si adag. Isagoo carrabka ku adkaynaya in ilaalinta xuquuqda insaanku ay tahay “shaqo aan nafteena u qabanayno,” wuxuu ballan-qaaday in Goluhu uu siin doono EHRC taageerada lagama maarmaanka ah isagoo ilaalinaya madax-bannaanida iyo dhexdhexaadnimada hay’adda. Wuxuu sidoo kale ku dhiirriyay mas’uuliyiinta cusub inay u gutaan ammaanada shacabka iyo dawladda si waafaqsan sharciga iyo mabaadi’da.
Guddoomiyaha Guud ee EHRC, Berhanu Adello, ayaa sheegay in maadaama inta badan mas’uuliyiinta la magacaabay ay horay ugu soo shaqeeyeen EHRC jagooyin kala duwan, ay taasi awood dheeri ah u tahay hay’adda. Wuxuu xusay in tani ay tahay tallaabo rajo leh oo muujinaysa in EHRC ay noqonayso il ay ka soo baxaan hoggaamiyeyaal iyo khubaro dhinaca xuquuqda insaanka ah. Ugu dambayntii, Guddoomiyaha Guud wuxuu caddeeyay in ujeeddadiisa ugu weyn ay tahay inuu arko EHRC oo ilaalinaysa madax-bannaanideeda, xoojinaysa dhowrista xuquuqda insaanka, iyo hubinta in talooyinka ay bixiso la fuliyo, isagoo ku waaniyay komishannada cusub inay gutaan mas’uuliyadda looga fadhiyo si taasi loo rumeeyo.