Guddiga Xuquuqda Insaanka ee Itoobiya (EHRC) wuxuu si dhaw u la-socdaa dhibaatada ay dagaallada ka qarxay deegaannada xadka u dhexeeya Tigray iyo Amhara, iyo sidoo kale Tigray iyo Afar ku yeelanayaan xuquuqda insaanka.
EHRC waxay horay ugu baaqday in si degdeg ah loo joojiyo tallaabooyinka dhallinyarada lagu qasbayay askareynta ee ka socday Deegaanka Tigray, xayiraadaha lagu soo rogay xorriyadda ra’yi-dhiibashada muwaaddiniinta, iyo sidoo kale xiisadaha iyo dhaqdhaqaaqyada ciidan ee ka dhex jira deegaanka iyo maamul-goboleedyada dariska ah, iyo in dhammaan dhibaatooyinka lagu xalliyo wada-hadal nabadeed iyo hab sharci ah oo kaliya. Sidaas oo ay tahay, EHRC waxay xaqiijisay, iyadoo tixraacaysa macluumaadka iyo qodobbada ay ururisay, in xiisaddii ka jirtay deegaannadaas ay ka sii dartay, iyadoo hadda uu dagaal hubaysan ka qarxay oo ka socdo deegaanno kala duwan.
Gaar ahaan, maadaama deegaannadani ay dhowr jeer oo horay ah u saameeyeen dagaallo hubaysan iyagoo weli si buuxda u kabsan, dib-u-qarxida dagaalka hubaysan waxay keeni kartaa dhibaatooyin isa-saar-saar ah oo ku dhaca ilaalinta xuquuqda insaanka, taas oo ah arrin aad u weyn oo walaac leh.
EHRC waxay ogaatay in ciidamo taageersan kooxda isu bixisay “Tigray People’s Liberation Front (TPLF)” ay u talaabeen deegaannada xadka ah ee Afar iyo Amhara iyagoo weerar soo qaaday 12-kii Meskerem 2019 T.I. (22-kii Sebtembar 2026) abbaaraha 3:00 habeennimo. Sidoo kale EHRC waxay xaqiijisay in dagaallo ay ka dhaceen deegaannada Xudunta Wag Hemra iyo Degmada Lasta ee Gobolka Woqooyiga Wello, oo ah maamullada xadka la leh Deegaanka Tigray iyo Amhara, inta u dhaxeysa ciidamada amanka ee dowladda iyo xoogagga TPLF.
Dagaalladu waxay saameyn weyn ku yeesheen xuquuqda muwaaddiniinta ee noolasha, badbaadada jidhka, xorriyadda isku-socodka, iyo sidoo kale hawlaha maalmeedka. Tusaale ahaan, madaarrada Mekelle Alula Aba Nega, Shire, iyo Axum ee ku yaalla Deegaanka Tigray oo ay la wareegeen xoogagga TPLF laga soo bilaabo 12-kii Meskerem 2019 T.I. (22-kii Sebtembar 2026), ayaa sababay in duulimaadyadii baaqdaan, taas oo saameyn ku yeelatay xuquuqda isku-socodka dadka. Sidoo kale, sababtoo ah baabi’inta ama go’aanshaha buuxa ee isku-socodka dhulka ee ka yimaada Deegaanka Tigray oo ku socda qaybaha kale ee dalka, waxaa ka dhaladay gabaabsi ku yimid baahiyaha asaasiga ah iyo adeegyada, taas oo iyana sababtay in sicir-barar uu bilaabanayo.
Madaxa Guddiga Xuquuqda Insaanka ee EHRC, Mudane Berhanu Adelo, wuxuu sheegay in dagaalka qarxay uu yahay mid aad u walaac badan, wuxuuna ugu baaqay dhammaan kooxaha ku lugta leh dagaalka, gaar ahaan dhinacyadii saxiixay Heshiiskii Pretoria, inay dhowraan heshiiskooda, iyagoo waajibaadka ka saaran sharciga caalamiga ah ee xuquuqda insaanka iyo sharciga caalamiga ah ee bini’aadannimada ku dhowraya dhammaan dhaqdhaqaaqyada iyo go’aannada ay qaadayaa, gaar ahaan in laga fogaado tallaabooyinka dhibaatada u geysan kara dadka rayidka ah iyo kabayaasha rayidka. Madaxa Guddigu wuxuu sidoo kale ugu baaqay beesha caalamka inay dadaal diblomaasiyadeed oo taagan ku bixiyaan si dhinacyada ku lugta leh dagaalka loogu soo celiyo miiska wada-hadalka.