Komishanka Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) ayaa ka qaybgalay ‘’Madasha Caddaynta ilaa Saamaynta: Qaabaynta Siyaasadaha iyo Barnaamijyada Udub-dhexaadka u ah Kureyda ee Bariga iyo Koonfurta Afrika’’, oo lagu qabtay Nayroobi, Kenya, intii u dhaxaysay 9 ilaa 11 Juun, 2026. Madasha ayaa kulmisay dejiyayaasha siyaasadda, cilmi-baarayaal, ururada bulshada rayidka ah, hay’adaha dowladda, kooxaha dhallinyarada, iyo saaxiibada horumarinta si ay uga wada hadlaan isku-xirka farqiga u dhexeeya caddaynta, siyaasadda, iyo hirgelinta barnaamijyada, iyadoo ujeedadu tahay in kor loo qaado daryeelka nolosha kureyda (dhallinyarada soo koraysa), gaar ahaan gabdhaha, guud ahaan Bariga iyo Koonfurta Afrika.
Madasha ayaa waxaa lagu soo bandhigay warbixin ay samaysay Hay’adda Caddaynta Caalamiga ah ee Jinsiga iyo Kureyda (GAGE) oo ku saabsan cilmi-baaris muddo dheer socotay, taas oo baareysay saamaynta colaadda iyo sinnaan la’aanta ka jirta Itoobiya ay ku leeyihiin caafimaadka iyo fayo-qabka kureyda. Fadhi kale oo ku saabsanaa xogta kureyda ee is-kabta ayaa lagu lafa-guray qiimaha xogaha muddada dheer la uruurinayay si loo fahmo waaya-aragnimada kureyda loona hago waxqabadyo wax-ku-ool ah. Xogtan ayaa isugu jirtay midda kureyda aadka u da’da yar, guurka carruurta, gudniinka fircooniga ah (FGM), iyo ka-qaybgalka dhallinyarada ee arrimaha madaniga ah iyo siyaasadda.
EHRC ayaa ka qayb-gashay dood-wadaag ku saabsanaa doorka hay’adaha xuquuqda aadanaha ee qaranka ay ku leeyihiin wax-ka-qabashada xadgudubyada xuquuqul insaanka ee saameeya dhalinyarada xilliyada colaadaha iyo wixii ka dambeeya. Doodaha ayaa hoosta ka xariiqay baahida degdega ah ee loo qabo siyaasado iyo barnaamijyo ku salaysan caddayn, la heli karo, oo salka ku haya xaqiiqada dhabta ah ee nolosha dhallinyarada. EHRC ayaa la wadaagtay dhinacyadaas natiijooyinkii ka soo baxay shaqadeeda la socodka iyo baaritaanka ee deegaannada colaaduhu saameeyeen, gaar ahaan deegaannada Axmaara iyo Tigray, waxayna iftiimisay arrimaha mudnaanta leh ee la xiriira ilaalinta kureyda inta lagu jiro colaadaha iyo xilliyada dib-u-kabashada. Intaa waxaa dheer, Komishanku waxa uu la wadaagay khibradiisa ku aaddan qabashada dhegaysiga dadweynaha si loo xoojiyo isla-xisaabtanka iyo ilaalinta xuquuqda aadanaha. Waxa kale oo uu soo bandhigay sida cilmi-baarista GAGE ay u hagtey shaqadiisa ku aaddan gudniinka gabdhaha (FGM), taas oo gacan ka gaysatay ogaanshaha caqabadaha hannaanka ku dhex jira iyo u-ololeynta isbeddelada siyaasadda.
Madasha ayaa madal muhiim ah siisay EHRC si ay khibradaha ula wadaagto cilmi-baarayaasha, dejiyayaasha siyaasadda, jilayaasha bulshada rayidka ah, iyo wakiilada dhalinyarada ee gobolka iyo wixii ka baxsan. Cashar muhiim ah oo meesha laga bartay ayaa ahaa in laga gudbo soo saarista caddaymaha oo loo gudbo ficil dhab ah oo lagu saleeyay caddaymahaas. Doodaha ayaa sii xoojiyay qiimaha ay leedahay in lagu daro natiijooyinka cilmi-baarista shaqooyinka u-qareemidda, la socodka, baaritaannada, dhegaysiga dadweynaha, iyo soo-jeedinta talooyinka, iyadoo la hubinayo in caddayntu ay horseeddo horumar la taaban karo oo ku yimaada nolosha kureyda.
Madasha ayaa sidoo kale hoosta ka xariiqday muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wada-shaqaynta u dhexaysa xarumaha cilmi-baarista, hay’adaha xuquuqda aadanaha, dawladaha, iyo bulshooyinka si loo xaqiijiyo in siyaasadaha iyo barnaamijyada udub-dhexaadka u ah kureyda ay yihiin kuwa ka jawaabi kara baahida, loo dhan yahay, isla markaana ku salaysan caddayn. Casharrada la bartay ayaa taageeri doona dadaallada EHRC ay ku doonayso inay kor ugu qaaddo oo ay ku ilaaliso xuquuqda carruurta iyo dhalinyarada, gaar ahaan meelaha ay colaaduhu saameeyeen iyo xaaladaha nugul.