Waa la ogyahay in Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) – ka dib weeraro uu soo qaaday Ciidanka Xoreynta Oromada (oo inta badan loo yaqaan “OLF Shene”) oo waqtiyo kala duwan dadka loogu geystay degmooyin kala duwan oo ka tirsan Gobolka Arsi ee deegaanka Oromada – uu soo saaray bayaan bishii Hidar (Nofeembar) 26, 2016 T.I. Bayaankaas ayaa ku boorinayay dawladaha federaalka iyo deegaanka inay raadiyaan xal u dhigma xad-gudubyada xuquuqda aadanaha ee dhacaya, lana xaqiijiyo in dadkii ka dambeeyay lala xisaabtamo. Inkasta oo xaaladda gobolku u muuqatay mid soo hagaagaysa muddooyinkii dambe, laga soo bilaabo bishii Tikimt (Oktoobar) 2018 T.I., kooxda hubaysan ayaa weeraro la beegsatay dadka degmooyinka Shirka, Guna, Merti, Aseko, iyo Onqole Wabe, kuwaas oo sababay khasaare nafeed, dhaawac jidheed iyo burbur hantiyeed. Sidoo kale, cabsi dhinaca ammaanka ah oo arrintan la xiriirta ayaa keentay in dadka deegaanku ay barakacaan. EHRC waxay awooday inay xaqiijiso arrintan iyadoo ku salaynaysa xogo iyo cabashooyin ay heshay, iyo macluumaad ay ka soo ururisay wada-hadallo ay la yeelatay qoysaska dhibanayaasha, dadka deegaanka, iyo mas’uuliyiinta dawladda ee deegaanadaas. Sidoo kale, EHRC ayaa siyaabo kala duwan u xaqiijisay in weerar ay geysteen Ciidanka Xoreynta Oromada (OLF Shene) Yekatit 19, 2018 T.I. oo ka dhacay qabalaha Jawi ee degmada Shirka iyo qabalaha Geba ee degmada Robe, in dad tiradooda aan weli la xaqiijin ay ilaa iyo intii bayaankan la soo saarayay ay soo gaareen dhimasho, dhaawac, afduub, iyo barakac.
Guddoomiyaha Guud ee EHRC, Birhanu Adelo, ayaa xusay in weerarada ay geysanayaan kooxaha hubaysan ee deegaanada kala duwan ee Gobolka Arsi ay sababayaan xad-gudubyo dhanka xuquuqda insaanka. Wuxuu sheegay in dilalka, dhaawacyada, barakaca, afduubka, iyo sidoo kale burburinta hantida iyo dhaca lagula kaco dadka – kuwaas oo ah sababaha xad-gudubyada xuquuqda insaanka – ay meesha ka saareen xuquuqdii nolosha ee insaanka, isla markaana ay dhib ku noqotay dadka deegaanka inay si nabad iyo ammaan ah u gutaan hawlahooda maalinlaha ah. Guddoomiyaha ayaa intaa ku daray isagoo ugu baaqay dawladaha federaalka iyo deegaanka inay ciidamo ammaan oo ku filan geeyaan deegaanada ay weerarada is-daba joogga ah ka dhaceen iyo kuwa ay ka jirto cabsida weeraro kale. Wuxuu sidoo kale ugu baaqay in iyagoo iskaashi la samaynaya hay’adaha kale ay gaarsiiyaan taageero bini’aadanimo oo degdeg ah dadka deegaanka ee weeraradaas uga barakacay guryahooda, u fududeeyaan xaalado ay dadka barakacay dib ugu laaban karaan guryahooda si waara, sidoo kalena ay ka shaqeeyaan in la sii saadaaliyo lana hortago weerarada la midka ah.