Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya (EHRC) oo kaashanaya Xafiiska Wakiilka Sare ee Xuquuqda Insaanka ee Qaramada Midoobay – Xafiiska Gobolka Bariga Afrika (OHCHR-EARO) ayaa magaalada Adaama ku qabtay madal wadatashi ah maalmihii Yekatit 26 iyo 27, 2018 T.I., kaas oo ujeedadiisu tahay in sare loo qaado awoodda korjoogteynta xaaladda xuquuqda insaanka ee ururada bulshada rayidka ah inta lagu guda jiro doorashada 7-aad ee qaranka. Madasha wadatashiga waxaa ka qaybgalay mas’uuliyiin iyo wakiilo ka kala socday Guddiga Qaranka Doorashooyinka Itoobiya iyo ururo kala duwan oo bulshada rayidka ah.
Madasha ayaa lagu soo bandhigay oo si weyn looga dooday waraaqo doodeed oo diiradda saaraya geeddi-socodka doorashada iyo doorka ururada bulshada rayidka ah; qaab-dhismeedka sharciga caalamiga ah iyo kuwa qaranka, mabaadi’da, iyo xeerarka anshaxa; arrimaha xuquuqda insaanka ee u baahan fiiro gaar ah inta lagu jiro geeddi-socodka doorashada; ururinta xogta, tebinta iyo u doodista; iyo sidoo kale kahortagga hadallada nacaybka ah iyo faafinta xogta been abuurka ah xilliga doorashada si loo xaqiijiyo la xisaabtanka.
Intii uu socday wadahadalka, waxaa la xusay in doorashada 7-aad ee qaranka ay noqoto mid xor ah, xalaal ah, hufan, la aamini karo, ayna xaqiijiso ka qaybgalka haweenka, naafada, dadka ku barakacay gudaha dalka iyo qaybaha kale ee bulshada ee nugul, loona baahan yahay in diiradda la saaro sidii loo samayn lahaa doorasho la wada gaari karo oo loo dhan yahay. Gaar ahaan doorashada qaranka ee sanadkan oo ku soo beegmaysa xaalad ay weli ka jiraan dhibaatooyin amni deegaano kala duwan oo dalka ah awgeed, waxaa la sheegay in ururada bulshada rayidka ah ay ku leeyihiin door weyn la socodka iyo xaqiijinta in xuquuqda insaanka la dhowro lana ilaaliyo inta uu socdo geeddi-socodka doorashada.
Ka qaybgalayaasha doodda ayaa tilmaamay in ururada bulshada rayidka ah iyaga oo ilaalinaya dhex dhexaadnimadooda ay tahay inay la socdaan xaaladda xuquuqda insaanka ka hor, xilliga, iyo kadib doorashada, kana caawiyaan in la qaado tallaabooyin saxitaan ah marka ay jiraan goldaloolooyin. Sidaas darteed, waxay door weyn ku leeyihiin xaqiijinta kalsoonida geeddi-socodka doorashada ay ku qabaan shacabka, xisbiyada siyaasadeed, iyo daneeyayaasha kale.
Madaxa Barnaamijka Itoobiya ee Xafiiska Wakiilka Sare ee Xuquuqda Insaanka Qaramada Midoobay ee Bariga iyo Koonfurta Afrika, Joseph Nubadum, ayaa sheegay in doorashooyinku ay yihiin udub dhexaadka dimuqraadiyadda, isla markaana ay tahay goobta ay muwaadiniintu uga dhabeeyaan xaqa ay u leeyihiin in ay ka qaybqaataan arrimaha siyaasadda iyo danta guud ee dalka, laguna xaqiijiyo sharcinimada dawladda, door muhiim ahna ku leh xoojinta dimuqraadiyadda. Wuxuu xusay in xuquuqda doorashadu aanay ka go’i karin xuquuqaha kale ee insaanka. Isagoo tixgelinaya in xarig, dhibaateyn iyo xadgudubyo kale oo ka dhan ah xuquuqda insaanka ay dhici karaan xilliga doorashada, wuxuu sheegay in ururada bulshada rayidka ah ay door weyn ku leeyihiin diiwaangelinta xadgudubyada, qabashada shaqooyinka digniinta hore, iyo inay cod u noqdaan qaybaha nugul.
Wakiilka Xuquuqda Rayidka, Siyaasadda, Bulshada iyo Dhaqaalaha ee EHRC, Dr. Cabdi Jibril, ayaa xusay in wada shaqaynta iyo isku dubaridka u dhexeeya Guddiga Xuquuqda Insaanka Itoobiya, Xafiiska Wakiilka Sare ee Xuquuqda Insaanka ee QM iyo ururada bulshada rayidka ah ay muhiim u tahay kahortagga xadgudubyada xuquuqda aadanaha xilliga doorashada. Wuxuuna sheegay in u diyaar garowga doorashadu ay tahay inuu dhaafo eegista qaab-dhismeedka sharciga iyo qiimeynta khatarta, balse ay tahay in la qaabeeyo habab korjoogteyn ah oo ilaalinaya xuquuqda qaybaha bulshada ee u nugul dhibaatooyinka. Wuxuu intaas ku daray in la socodka xuquuqda insaanka ee doorashada qaranku ay tahay inuu buuxiyo shuruudaha lagu dejiyay qaab-dhismeedyada caalamiga ah, qaaradda, iyo qarankaba ee sharciga iyo xuquuqda insaanka; waxa uuna ku nuuxnuuxsaday in dhinacyada ka qaybqaadanaya geeddi-socodka doorashadana ay tahay inay dejiyaan qorshe hawleed cad oo isku dubaridan oo awood u siinaya inay si hufan u gutaan waajibaadkooda.