Guddiga Xuquuqda Insaanka ee Itoobiya (EHRC) ayaa 13-kii Yekatit 2018 T.I., magaalada Addis Ababa ku qabtay madal wadatashi oo diiradda saaraysa khibradaha wanaagsan iyo daldaloolada ka jira nidaamka xakamaynta warbaahinta marka loo eego ilaalinta xuquuqda haweenka iyo carruurta. Wadatashiga ayaa ujeedadiisu tahay in kor loo qaado wacyiga daneeyayaasha ee ku saabsan mowduucan.
Waxaa wadatashiga ka qayb galay wakiilo ka socda Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiyadda ee Golaha Wakiilada Shacabka, Hay’adda Warbaahinta Itoobiya, Golaha Warbaahinta Itoobiya, Warbaahinta Baahinta (Broadcast Media), Baarlamaanka Carruurta iyo hay’adaha bulshada rayidka ah ee arrintan ay khusayso.
Madasha dhexdeeda waxaa lagu soo bandhigay sharraxaad tafatiran oo saldhig u noqonaysa wada-hadalka, taas oo ku saabsan nuxurka xakamaynta warbaahinta, waxyaabaha ay baahiyaan warbaahinta, iyo xaaladaha dhiirrigelinta leh iyo arrimaha u baahan in wax laga beddelo ee nidaamka xakamaynta marka laga eego ilaalinta xuquuqda haweenka iyo carruurta.
Fikradda aasaasiga ah ee la soo bandhigay ayaa lagu xusay in daldaloolo ay jiraan, kuwaas oo ay ka mid yihiin in siyaasadaha iyo sharciyada warbaahinta aysan si qoto dheer ugu darin arrimaha haweenka iyo carruurta; in aysan jirin tababaro ku filan oo joogto ah oo lagu dhisayo awoodda; in kormeerka iyo qiimeynta ay sameeyaan hay’adaha loo igmaday awoodda iyo mas’uuliyadda xakamaynta hay’adaha adeegyada baahinta (broadcast) aysan ku filnayn; in xilligii wada-hadalka la qabtay, marka laga reebo hal hay’ad warbaahineed, inta kale aysan lahayn siyaasad jinsi (Gender Policy); in uu jiro farqi xagga qoondeynta waqti hawada ah (airtime) oo ku filan iyadoo mudnaan la siinayo arrimaha haweenka iyo carruurta; iyo tacaddiyada ku salaysan jinsiga ee soo wajaha saxafiyiinta haweenka ah. Intaas waxaa dheer, waxaa la xusay in waxyaabaha carruurta khuseeya ay leeyihiin daldaloolo xagga xaqiijinta danta, karaamada, ka qaybgalka macnaha leh, iyo oggolaanshaha carruurta.
Ka qaybgalayaasha wada-hadalka ayaa tilmaamay inay habboon tahay in hay’adaha kormeerku ay sameeyaan kormeer iyo xakamayn madaxtooyo oo nidaamsan si loo hubiyo in warbaahintu xushmeyso xuquuqda haweenka iyo carruurta, in la dejiyo lana hirgeliyo siyaasad madaxbannaan oo ku saabsan jinsiga ee warbaahinta, in la kordhiyo matalaadda iyo ka qaybgalka haweenka ee hoggaaminta warbaahinta, xirfadleyda, iyo xubinnimada guddiga tifaftirka, in si iskaashi leh looga shaqeeyo shaqooyinka kor u qaadista wacyiga, in la sameeyo nidaam lagu soo sheego tacaddiyada ku salaysan jinsiga, iyo in la xaqiijiyo loo-dhammaystirnaanta warbixinnada la xiriira carruurta.
Mudane Abune Alem oo ka tirsan Guddiga Joogtada ah ee Arrimaha Dimuqraadiyadda ee Golaha Wakiilada Shacabka, ayaa sheegay inay habboon tahay in la sameeyo cilmi-baaris ku habboon si loo xalliyo dhibaatooyinka lagu xusay dhinaca sharciga iyo fulinta iyadoo la abuurayo isku-xirnaanta warbaahinta dhexdooda, laguna wareejiyo hay’adda ay khusayso. Waxa uu intaa ku daray in guddiga joogtada ah uu madasha wadatashiga ka qaatay fikrado gundhig u noqon doona hawlaha mustaqbalka, uuna samayn doono shaqooyinka kormeerka iyo xakamaynta ee lagama maarmaanka ah si daneeyayaashu ay u gutaan waajibaadkooda ku aaddan hirgelinta qodobadii lagu heshiiyay.
Agaasimaha Waaxda Xuquuqda Haweenka iyo Carruurta ee EHRC Selamaawit Girmaay ayaa ugu baaqday warbaahinta, hay’adaha xakameeya warbaahinta, iyo hay’adaha dawliga ah iyo kuwa aan dawliga ahayn ee ay khusayso in ay gutaan waajibaadkooda, si wadajir ahna u shaqeeyaan si loo gaaro shaqooyinka mustaqbalka, iyadoo laga duulayo daldaloolada sharciga iyo fulinta ee lagu xusay wada-hadalka. Waxay kaloo sheegtay in EHRC ay gudan doonto waajibaadkeeda iyadoo sii xoojinaysa hawlaha kormeerka iyo wadatashiga ee la xiriira arrintan.